Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Kowarskie kopalnie uranu - Zakłady Przemysłowe R-1 w Kowarach to kopalnia Wolność i Podgórze. W okolicy znajdują się również kopalnie Liczyrzepa i Wiktoria.
Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 729
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: Slaworow » 07 wrz 2015, 13:27

Historia górnictwa w Kowarach sięga połowy XII wieku i rozpoczyna się wraz z poszukiwaniami przez Walonów rud metali w okolicznych górach. W 1148 gwarek Wawrzyniec Angelus odkrył rudę żelaza, znajdującą się na zboczu Góry Rudnik. Eksploatację rudy rozpoczęto po uzyskaniu praw górniczych, nadanych dziesięć lat później przez księcia Bolesława Kędzierzawego. Odtąd przez długi czas miejscowość, której w 1513 nadano prawa miejskie, związana była przede wszystkim z górnictwem rud żelaza i wytopem surówki, czego szczyt przypadał na początek XVI wieku, kiedy to działało 11 kuźnic, produkujących 150 ton żelaza rocznie. Produkowano tu przedmioty codziennego użytku, któe następnie eksportowano, między innymi do Polski. Ciekawostką jest, że z kowarskiego żelaza odlano lufy armatnie, zamówione przez Zygmunta Augusta. Na przełomie XVI i XVII wieku górnictwo upadło, co było następstwem między innymi Wojny Trzydziestoletniej oraz buntów i klęsk żywiołowych. Po tym okresie w Kowarach rozwinął się przemysł włókienniczy i tkactwo. Mimo, że w międzyczasie podejmowano próby wznowienia prac górniczych, nie przyniosło to większych efektów aż do początku wieku XIX, kiedy to odkryto nowe złoża rud metali, czego następstwem było wznowienie eksploatacji. Na początku wieku rozpoczęto wydobycie srebra i ołowiu w Podgórzu, w roku 1811 odkryto nowe rudy żelaza a w 1839 rozpoczęła wydobycie kopalnia magnetytu. Okres intensywnej eksploatacji miał miejsce w latach 1856 - 1875.

W 1882 roku powstała kopalnia żelaza "Bergfreicheitsgrube" ("Wolność") na bazie starszych szybów górniczych, wydzierżawionych w tymże roku spółce Królewska Huta z Górnego Śląska. W 1883 roku właścicielom kopalni nadano pole Otto. W 1897 roku z poziomu 276 m rozpoczęto zgłębianie szybu ślepego "Wolność", z którego udostępniono w sumie 12 poziomów wydobywczych, aż do głębokości 515 m. Ostatecznie szyb osiągnął w 1923 roku głębokość 575 m, po czym do 1927 roku wstrzymano prace w kopalni, ze względu na trwający kryzys gospodarczy. Zanim to się stało, w 1919 roku odkryto kolejne złoża rudy magnetytowej, które udostępniono wydrążonym szybem "Wulkan", a szybem ślepym "Wulkan I" udostępniono złoże do poziomu 275 m. W 1920 roku na polu górniczym "Wulkan" stwierdzono występowanie rud uranu, kolejną większa strefę mineralizacji uranowej napotkano w 1926 roku, po czym w 1927 roku rozpoczęto wydobycie uranu, m.in. dla celów programu atomowego III Rzeszy. W latach Wielkiego Kryzysu 1929 - 1935 wydobycie ponownie wstrzymano a kopalnię zamknięto. W latach 1936-1939 wydobyty uran sprzedawano zakładom badawczym w Oranienburgu oraz zakładom Stahlwerk Mark A.G. w Hamburgu. Odzyskiwano tam rad, który stosowano w lecznictwie.
W okresie II Wojny Światowej, gdy zapotrzebowanie na stal w III Rzeszy znacznie wzrosło, zwiększono w kowarskich sztolniach wydobycie rud żelaza.

Po II wojnie Światowej rozpoczyna się w Kowarach okres eksploatacji uranu na szeroką skalę. W 1946 roku geolog Antoni Białaczewski przeprowadził badania nad występowaniem rud uranu w Kowarach, których to wynikami zainteresowały się władze radzieckie. 15 września 1947 roku została podpisana polsko - radziecka umowa, dotycząca wydobycia i zasad sprzedaży rud uranu do ZSRR. Ustalono między innymi, że wydobyciem i poszukiwaniami geologicznymi zajmie się wyodrębnione przedsiębiorstwo, któremu Związek Radziecki zapewni wszystkie niezbędne materiały i urządzenia techniczne, a także specjalistyczną kadrę. Uran natomiast będzie sprzedawany po koszcie własnym wydobycia z dodatkiem 10% zysku. Cała umowa była jednym z "filarów" wzajemnej pomocy i wymiany gospodarczej, między Polska z ZSRR.

Tak więc 1 stycznia 1948 roku powstały Zakłady Przemysłowe R-1 (znane także jako Przedsiębiorstwo Kowarskie Kopalnie, ponieważ taką nazwę nosiły do 1951 roku), założone i nadzorowane przez ZSRR. Działalność wydobywcza otoczona była ścisłą tajemnicą i była pilnie strzeżona. Oficjalnie poszukiwano metali niezależnych lub pierwiastka P-9. Robotnicy, pracujący przy wydobyciu rudy uranu nie posiadali odpowiednich zabezpieczeń do pracy w trudnych warunkach, a nawet w ogóle nie byli poinformowani o charakterze wydobycia. W późniejszym okresie wielu z nich zmarło. Całość urobku z kopalni trafiała do zakładów przetwórczych na terenie ZSRR. Istnieje legenda, mówiąca, że pierwsza radziecka bomba atomowa została zrobiona z uranu z Kowarskich sztolni.

Ogółem wydrążono ponad 20 sztolni poszukiwawczych oraz kilkadziesiąt kilometrów chodników. Kopalnia osiągnęła głębokość 700 metrów. Rudę uranu eksploatowano w Kowarskich kopalniach "Wolność", "Podgórze", z pola górniczego "Wulkan" oraz w pewnym zakresie w kopalni "Liczyrzepa", natomiast pozostałe wyrobiska były sztolniami poszukiwawczymi. W kopalni "Podgórze" eksploatowano największe złoże, odkryte w 1950 roku. Wykonano tu 4 sztolnie i 6 szybów ślepych. Eksploatacja w tej kopalni trwała do 1958 roku. Mniej więcej w latach 1951 - 1953 roku po tym jak kończono eksploatować uran, kontynuowano wydobycie żelaza. W latach 50tych, po tym jak ruda uranowa okazała się coraz uboższa, Rosjanie przestali interesować się kopalnią i przekazali ją polskim władzom. W 1963 roku powstał zakład przerobu rudy uranu na koncentrat, który robiono pierwotnie dla Instytutu Badań Jądrowych, którego prace związane były z budową w Polsce dwóch elektrowni atomowych. Produkowano tam koncentrat, zawierający 56 - 60% uranu, którego jednak głównym odbiorcą stali się Rosjanie. Zakład ten zlikwidowano w 1972 roku.

Eksploatacja rud w Kowarach trwała do 1962 roku, po czym zakład zlikwidowano. Następnie część kopalni "Liczyrzepa", konkretnie sztolnię numer 9, przejęła Politechnika Wrocławska, celem przeprowadzania badań z zakresu prac górniczych i innych. Zaplecze dydaktyczne PWr utrzymywano do 1993 roku. Obecnie znajduje się tu trasa turystyczna "Jelenia Struga". W 1974 roku w sztolni 19a otwarto pierwsze w Polsce Podziemne Inhalatorium Radonowe, które działało nieprzerwanie do 1989 roku, kiedy to z przyczyn finansowych zostało zamknięte.

Po zamknięciu kopalni, wyrobiska zostały zalane. Suche są jedynie chodniki położone powyżej poziomu potoku Jedlica. Obecnie dostępne sztolnie dawnych wyrobisk to m.in. sztolnia Główna, Górna i Stara. Pierwsze z tych wyrobisk dostępne jest na odcinku 800 metrów, natomiast ostatnie zachowane jest w stanie szczątkowym. Ponadto dostępne jest 25 metrów obetonowanej sztolni "Marta", około 50 metrów sztolni "Wulkan" oraz jeszcze kilka wyrobisk poszukiwawczych (m.in. sztolnia numer 9 z podziemną trasą turystyczną).


Baza linków:
http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/sezam. ... y_id=90079
http://www.karkonosze.ws/uran_w_kowarac ... l_460.html
http://www.goldcentrum.pl/kaczawskie/ww ... .php?id=88
http://www.eznp.cba.pl/kopalnia%20kowary/200.html

Kali_7
Posty: 201
Rejestracja: 30 gru 2015, 20:43

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: Kali_7 » 12 kwie 2016, 22:22

do sztolni górnej jest dość utrudniony dostęp, bo strzeże go mocna krata. Za nią jest informacja, że krata jest zamknięta od listopada do maja, a w pilnych przypadkach można kontaktować się z Nadleśnictwem Śnieżka lub Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska we Wrocławiu
Załączniki
IMG_0913.jpg
krata sztolni górnej
IMG_0913.jpg (145.38 KiB) Przejrzano 5351 razy

Kali_7
Posty: 201
Rejestracja: 30 gru 2015, 20:43

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: Kali_7 » 02 maja 2016, 23:14

świetny film z nurkowania w kopalni Podgórze
https://youtu.be/2k2HBpTc3JY

riese101

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: riese101 » 13 maja 2016, 5:50

Sztolnia Górna jest juz otwarta,stan na 10 maj.

Gość

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: Gość » 13 maja 2016, 15:13

Ile mierzy metrów? Warto jechać? :D

Gość

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: Gość » 14 maja 2016, 15:11

https://youtu.be/vYkH3QAQGmc

Masz tu filmik z wypadu, sztolnia ma około 150-200m,ale godna zaliczenia :-)

szkop
Posty: 155
Rejestracja: 21 sty 2016, 0:41
Lokalizacja: w-wa

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: szkop » 24 lip 2016, 23:27

a to co jest?jest pod placem z drugiego zdjęcia(sztolnia podgórze)
https://1drv.ms/f/s!AqK1KUbF4xL_hncwm-FLLDXAtU0S

Kali_7
Posty: 201
Rejestracja: 30 gru 2015, 20:43

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: Kali_7 » 17 lis 2016, 21:54

w książce Roberta Klementowskiego "W cieniu sudeckiego uranu. Kopalnictwo uranu w Polsce w latach 1948–1973" jest taki plan, dość dużo mówi o sztolni Marta
Załączniki
wyrobiska kopalni wolność.jpg
Wyrobiska kopalni "Wolność" w Kowarach
wyrobiska kopalni wolność.jpg (174.84 KiB) Przejrzano 4851 razy

Kali_7
Posty: 201
Rejestracja: 30 gru 2015, 20:43

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: Kali_7 » 14 gru 2016, 20:39

plany sytuacyjno-górnicze sztolni Wulkan, N4 i Marta z uczniów Agricoli w tekście Katarzyny i Pawła Zagożdżon
Załączniki
sztolnia Wulkan.jpg
sztolnia Wulkan.jpg (42.17 KiB) Przejrzano 4765 razy
sztolnia N4.jpg
sztolnia N4.jpg (55.71 KiB) Przejrzano 4765 razy
sztolnia Marta.jpg
sztolnia Marta.jpg (56.66 KiB) Przejrzano 4765 razy

Kali_7
Posty: 201
Rejestracja: 30 gru 2015, 20:43

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: Kali_7 » 12 sty 2017, 22:07

mapa wyrobisk kopalni Wolność z 1810 roku, będąca załącznikiem do książki "Zakłady Przemysłowe R-1 w Kowarach"
w oryginale jest wszystko świetnie czytelne, tu niestety z uwagi na kompresje już nie
Tak mi na to wygląda, że ta sztolnia zaznaczona na niebiesko to w większej mierze sztolnia Jedlica
Załączniki
2. Mapa wyrobisk kop. Wolność, 1855 ze.jpg
2. Mapa wyrobisk kop. Wolność, 1855 ze.jpg (30.36 KiB) Przejrzano 4667 razy

Kali_7
Posty: 201
Rejestracja: 30 gru 2015, 20:43

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: Kali_7 » 25 sty 2017, 21:43

W Archiwum Państwowym w Jeleniej Górze jest dość duży zbiór map wyrobisk kopalni "Wolność"
Są tam niemieckie plany wyrobisk z poziomów:80, 226, 297, 318, 335, 355, 375, 395, 415, 435, 455, 475, 495, 515.
Najciekawiej wygląda plan z poziomu 80, bo są na nim wrysowane również chodniki wykonane w okresie poszukiwania uranu.
Jest również mapa z rzutem i przekrojami poziomów kopalni Wolność, która powstawała w latach 1895-1901. Są na niej zaznaczone sztolnie Górna, Stara i Główna.
Załączniki
wolność poziom 80.jpg
wolność poziom 80.jpg (680.87 KiB) Przejrzano 4587 razy
plan wyrobisk Wolność 1901.jpg
plan wyrobisk Wolność 1901.jpg (359.95 KiB) Przejrzano 4587 razy
poziomy Wolność 1901.jpg
poziomy Wolność 1901.jpg (669.78 KiB) Przejrzano 4587 razy

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 729
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Kopalnie żelaza i uranu w Kowarach

Post autor: Slaworow » 13 cze 2017, 19:09

Do kolekcji mogę jeszcze dołączyć taką mapę. Nie mam niestety w większej rozdzielczości.
Załączniki
Schmiedeberg 1859.jpg
Schmiedeberg 1859.jpg (207.1 KiB) Przejrzano 1732 razy

ODPOWIEDZ

Wróć do „Kopalnia uranu w Kowarach”